Trong một buổi chiều, Khải nghe ba người kể ba cái kết khác nhau về ông Lẫm.
Một người nói ông bỏ quê. Một người tin ông đã chết.
Người cuối cùng chỉ nhớ quang gánh của ông nằm bên đường sau trận lũ.
Bà Nhàn kể trước. Bà nhớ ông Lẫm là người gầy, đội nón lá cũ và gánh hai thúng đan bằng tre. Ông bán xôi đậu đen gói trong lá chuối, thường đi qua xóm khi gà gáy lần đầu.
“Sau trận lũ, tôi còn gặp ông ấy,” bà nói. “Ông bảo vào Nam tìm người bà con.”
“Bà gặp năm nào?” Khải hỏi.
Bà Nhàn ngẫm một lúc. “Khoảng năm hai nghìn hay hai nghìn lẻ một.”
Ông Trác nghe từ sân bên cạnh, chống cuốc bước sang. Ông gạt ngay lời bà Nhàn. Theo trí nhớ của ông, ông Lẫm đã lên cơn sốt rồi chết ở trạm xá huyện trước Tết năm 1999. Đám tang không đưa qua xóm vì ông không có họ hàng ở đây.
“Ai báo tin?” Khải hỏi.
“Một người ngoài chợ.”
“Người nào?”
Ông Trác nhíu mày. “Lâu quá, ai còn nhớ.”
Người thứ ba là bà Mùi, từng bán nước chè cạnh chợ cũ. Bà không nói ông Lẫm đi đâu. Sau trận lũ tháng Mười năm 1998, hai người đi vớt củi tìm thấy quang gánh mắc trong bụi tre bên con đường ra cửa biển. Một chiếc thúng đã mất. Chiếc còn lại dính bùn, bên trong có nắp nồi nhôm và mấy sợi lạt buộc lá.
“Có tìm thấy người không?”
“Không.”
“Bà có chắc đó là gánh của ông Lẫm?”
“Cả xóm vẫn gọi là gánh ông Lẫm. Ai nhận ra đầu tiên thì tôi không biết.”
Ba lời kể chỉ thống nhất một điều: ông Lẫm từng đi qua xóm Trằm lúc gần sáng. Không ai biết nhà ông ở đâu, họ tên đầy đủ là gì hay ông bao nhiêu tuổi. Trong ký ức của họ, người bán xôi không có cuộc đời trước lúc gánh hàng vào xóm và cũng không có một cái kết đáng tin sau trận lũ.
Khải trở về nhà khi bà Hòa đang ngủ trưa. Anh mở căn buồng cha từng dùng cất giấy tờ. Dưới đáy chiếc thùng tôn có sổ phân bón, biên lai tiền điện và một cuốn sổ bìa xanh ghi các khoản chi của gia đình.
Anh tìm đến tháng Mười năm 1998.
Giữa những dòng tiền dầu, gạo và thuốc sốt có một mục viết bằng nét chữ của mẹ:
“Nợ ông Lẫm một gói xôi: 1.200 đồng.”
Bên dưới, bằng loại mực khác, bà ghi: “Đã trả.”
Không có ngày trả. Một vệt tròn màu nâu loang qua hai chữ cuối, giống dấu đáy chén hơn là vết nước mưa.
Bà Hòa đứng ở cửa lúc Khải đang nhìn trang sổ.
“Con tìm được rồi à?” bà hỏi.
“Nhà mình mua chịu xôi của ông ấy?”
“Một lần.”
“Ai ăn?”
Bà Hòa lấy cuốn sổ khỏi tay con, khép lại. “Chuyện cũ để sáng mai mẹ kể.”
“Tại sao phải chờ sáng?”
“Vì con đang muốn nghe ông Lẫm hơn nghe mẹ.”
Bà cất sổ vào thùng rồi khóa buồng. Câu nói khiến Khải im lặng. Suốt ba ngày ở quê, anh chạy theo một giọng nói không có hình dáng trong khi người mẹ già vẫn ngồi trước mặt mình.
Chiều ấy, anh đưa bà Hòa ra chợ mua thuốc. Bà đi chậm, một tay bám vào cánh tay con. Khải không hỏi thêm về ông Lẫm. Anh nghe mẹ kể giá lạc năm nay thấp, mái bếp dột và cái giếng sau nhà sắp phải lấp. Những chuyện nhỏ ấy đã diễn ra nhiều tháng mà anh không biết.
Đêm xuống, Khải đặt điện thoại quay ra cổng. Anh muốn kiểm tra tiếng rao thêm một lần cuối trước khi nghe mẹ kể.
Gần năm giờ, anh đang ngồi trên ghế thì Thu gọi vào phòng vì An đạp chăn. Khải vào kéo lại chăn cho con. Thằng bé vòng tay ôm cổ bố, khiến anh nằm xuống bên cạnh chỉ trong vài phút.
Khi mí mắt vừa khép, mùi nếp nóng tràn vào căn phòng.
“Xôi nóng đây...”
Khải mở mắt. Giọng rao đang ở phía giếng làng, tiến về cây bàng. Anh không chạy ra ngay. Anh nằm nghe từng câu, nhận ra ngoài tiếng rao không hề có tiếng dép hay tiếng đòn gánh.
Đến câu thứ ba, anh cầm điện thoại bước ra phòng khách. Màn hình vẫn quay con ngõ qua song cửa. Một tiếng kim loại chạm nhẹ vào vành thúng vang ngay bên kia cổng.
Giọng người đàn ông dừng lại.
Khải mở cửa.
Sương phủ mặt đường. Con chó vàng nằm giữa ngõ, đầu gác lên hai chân trước. Nó không nhìn về cổng nhà anh. Trên lớp cát mỏng bà Hòa quét từ chiều, không có một dấu chân.
Khải xem lại đoạn quay. Loa phát tiếng côn trùng, tiếng Thu trở mình trong phòng và tiếng then cửa bật ra. Máy không ghi được tiếng rao hay tiếng nắp thúng.
Anh quay vào nhà.
Bà Hòa đứng trong bóng tối cạnh cửa bếp. Bà đã mặc áo, như thể vẫn thức để chờ.
“Nó dừng ở cổng phải không?” bà hỏi.
“Mẹ cũng nghe thấy?”
“Không.”
Khải đặt điện thoại xuống bàn. “Ngày xưa ông Lẫm có thường dừng ở đây không?”
Bà Hòa nhìn về căn phòng nơi An đang ngủ.
“Ông ấy chỉ dừng trước cổng nhà mình một lần,” bà nói. “Sáng đó con sốt, còn nước ngoài sông đã lên sát chân đê.”